ARGUVAN/ARGAOUN/ARGOVAN  ÜZERİNE BİR KAÇ NOT(2)

Aso Zagrosi

Paulcular yada başka bir ifade ile  Maniciler dediğimiz kesimin içinde 9 ay yaşayan Pierre de Silici onların  ilk önce  Malatya mıntıkasına geldikleri  zaman ilk dönem Amara/Abara  ve Arguvan’a yerleşiyorlar diyor..  Daha  sonra Tephrike’yi(Divriği)  merkez haline getiriyorlar.   Bizansların doğu sınırlarıyla ilgili çalışmalar da yapan  E. Hönigmann 1935 yılında yayınladığı çalışmasında   Amara yada Abara’nın  aktüel  olarak Arguvan’ın batısında bulunan Emir Köyü olabileceğini  söylüyor.  Yani Emir/Eymir köyü de o dönemler Divriği ve Arguvan gibi bir kale şehri olduğunu bir çok tarihçi söylüyor.

Paulcuların/Manicilerin  Arguvan, Amara ve Divriği  mıntıkasına yerleşmeleri sürecini doğrudan yaşayan  yaşanan gelişmeleri  kaleme alan Pierre de Silici, Papa Photius ve Pierre Higoumenedir.  Bu saydığım şahsiyetler dışında  Manicilik hareketinin Sasaniler döneminde ortaya çıkışından ve  Paulcuların Arguvan/Amara/Divriği süreci  sonrasında yüzyıllar boyunca  hatta günümüze  kadar kilise içinde ve çevresinde  bu hareket üzerine  bir hayli durulmuştur. Yukarıda isimlerini verdiğim Pierre de Silici ve Pierre Higoumene’nin  aynı kişi olduğunu  söyleyen bir hayli  araştırmacı var. 

Pierre de Silici,   Sisilya’nın Araplar tarafından işgal edilmesinden sonra  bölgeyi terk ederek  İstanbul’a Bizans imparatorluğunun  başkentine geliyor.    P. De Silici’nin   yazdığı eser Manici/Paulcu  sapmaya karşı  Bulgaristan Başpiskoposa hitaben  yazılmıştır.

Yazarın anlatımlarına  göre bir anlamda söz konusu  kitabı  şartlar ve koşulların birleşmesi neticesinden  yazmak zorunda kaldığıdır.  Bizans İmparator’u Birinci Basili  iktidara geldikten(867)iki yıl sonra (869) Pierre de Silici’yi Manicilerin başkenti Tefrik’e(Divriğe) esirlerin değiş-tokuşu  ve  Paulcu/Maniciler  hakkında bilgi toplamak için gönderiyor.  Oyle görünüyor, ki yazar 869 yılında bölgeye gitmiş ve 870 yılında İstanbul’a geri dönmüştür.Yazar tam 9 ay boyunca Manici/Paulcular içinde  yaşıyor  ve  hala bölge de yaşayan Ortodoksları görüyor. Heretikler dediği Paulcu/Manicilerin ağzından Bulgaristan’a  misyonerleri göndermek istediklerini  duyuyor. Pierre de Silici Manicilerin bölgesine gittiği zaman başlarında  Chrysocheris bulunuyordu, ama  hala Sergios’un döneminden kalan eski yol arkadaşları da vardı. Pierre de Silici  Paulcuların dinsel lideri olan  Sergios’un  iki yaşlı halifesiyle   konuşma imkanı bulduğunu söylüyor.

Yazar,  Paulcuların  başkentinde olduğu zaman Manici/Paulcuların 200 yıllık  tarihlerini ve dinsel liderleri olan  Constantin- Silouanos’tan, Symeon- Tilos,  Paul,   Gegnesios-Timothee, Zacharias,  Josef-Epaphrodites, Baanes le Sale ve Sergios- Tychikos’a kadar  bilgiler elde ediyor.

Pierre de Silici, Photius başta olmak üzere  ve diğer kilise  yetkilileri Paulculara saldırırken  kadınlar üzerinden saldırıyorlar. Örneğin  kayıtlara  Samsatlı Paul’a ilişkin anlatımlara bakarken  KALLİNİKE  adlı bir  Manici kadının iki oğlu oluyor: Paul ve Jean.  Kallinike çocuklarını Manici geleneklere  göre büyütüyor ve daha sonra  çocuklarını dini yaymak için  misyonerliğe gönderiyor.  Paul büyük kardeş olduğundan dolayı  girişim onun ismiyle anılmaya başlanılıyor.

Konumuzla doğrudan ilişkili olduğundan ve bir makale çerçevesinde kalmak için  Sergios- Tychikos  sürecine doğrudan  girmek daha  yararlı olacaktır.  Çünkü, Paulcu/Maniciler Sergios- Tychikos  önderliğinde gelip Arguvan’a yerleşiyorlar.

Sergios- Tychikos   Bizans İmparatorluğunun geniş bir alanında  dini yaymak için  sürekli hareket halindedir.  Bizans Ortodoks Kilisesi ve imparatorluğu  Paulcu/Manici hareketinin gelişimini kendilerine karşı büyük bir tehlike olarak görüyorlar. İmparatorluk sınırları içinde Paulculara  karşı  büyük bir kampanya başlatılıyor. Bu kampanyalar sırasında binlerce Manicinin başı kesiliyor, idam ediliyor ve sulara atıp boğuyorlar. Bizans tarihçisi C. De Theophane   abartılı da olsa “100.000 ölüden” söz ediyor.  Bu arada Sergios- Tychikos’un takipçileri tarafından kilisenin iki büyük yetkilisi öldürülüyor.  Aslında o sürece kadar  Paulcular hep şiddetten uzak duruyorlar.  Bizans imparatorluğunun  kendilerine karşı giriştiği katliamların ardından  Paulcu/Manicilerde  kendilerine şiddetle cevap veriyorlar. Bu arada Sergios- Tychikos   ve bir grup yandaşı  Malatya Emiri Emir El Aqta’ya sığınıyorlar.  Malatya Emiri  kendilerine bir bölge veriyor ve onlar da orada   ARGUVAN ve AMARA/ABARA  şehirlerini kuruyorlar. Bizanslarla  Müslümanlar arasında  yıllar boyunca  sürdürülen savaşlar esnasında  iki güç arasındaki bölgelerde No Man’s Land diyebileceğimiz  bir bölgenin oluştuğuna  dair tarihçilerin verdiği bilgiler vardır.  Daha eski Yunan tarihçileri  Arguvan’dan söz ediyorlar. Belki de Sergios- Tychikos ve yandaşları var olan şehri yeniden inşa etmişlerdir. Sergios- Tychikos ne zaman gelip  Arguvan’a  yerleştiğini tam olarak tespit etmek bir hayli zor. Bildiğimiz bir şey var. O da  Sergios- Tychikos 834-835 yıllarında  Arguvan’a hakim olan bir dağda  ağaç işleriyle ilgilenirken  Rum’dan gelen Tzanion adlı biri tarafından balta ile öldürülüyor. Sergios- Tychikos’un öldürülmesinden çok önceki bir tarihte gelip Arguvan’a yerleştikleri görülüyor.

Pierre de Silici,  Sergios- Tychikos’un hala hayatta olan yol arkadaşlarına dayandırarak  Sergios- Tychikos Bizanslara karşı  askeri saldırılara karşı olduğu ve yapılan her saldırı ardından Rumların karşı saldırıya  geçtiğini  söylediğini ve kimsenin öğütlerini dinlemediğini kayıt altına alıyor.

Devam edecek

23.08.2018