“Mela Kafir”   yada   Muftî Pêncuwênî (2)

Aso Zagrosi

Muftî Pêncuwênî   ve Kadın Meselesi

Muftî Pêncuwênî dinsel eğitimini tamamladıktan sonra     Molla olarak çalışmadığını   daha önce vurgulamıştım. Muftî Pêncuwênî   Bîyare’den   döndükten sonra   tütün işleriyle uğraştığını ve hatta   kendisine   “Mela Abdullah Tutunci” denildiğini biliyoruz.

Muftî Pêncuwênî     Melalık olayını bir şiirinde   dile getiriyor ve şöyle   söylüyor:

“Melayî û xwendewarî xurîştî xom   û bawan me,

keçî min arzuyî nan û jîyanî wek mela nakem”

O dönem   okumak isteyenler   Camilerde hücre   eğitimini görüyorlar. Mufti   eğitimini tamamladıktan sonra   ekmek ve yaşamı için Melalık yapmıyor.

Muftî Pêncuwênî    Kürd kadınlarının   içinde bulunduğu   duruma isyan ediyor.   O dönemler   daha   önce de ve sonralarda   beşik kertme , kız karşılığında   kız ve   barışmak için kan davası karşılığında kızları vermek   çok yaygın bir gelenekti.   Kızların   gönlü olmadan   zorla   evlendirme dahil   bir   dizi   gelenek vardı.

Muftî Pêncuwênî   var olan bu geleneklere karşı   isyan bayrağını   kaldırarak   kadın haklarının bir avukatı ve savunucusu olarak ortaya çıkıyor.

Burada   sözü Muftî Pêncuwênî ‘ye bırakıyorum:

“Dax û cexarî kîjî Kurdistan,

beyan nacre be sed destan,

le rêzî beşer derkrawene der,

xwartir le heywan kiz û qur beser,

ta panzdeh salî her wekî rencber,

îşyan pê deken le deşt û le der,

emca ke wextî dawakarî bû,

be şertî şerhî zû deden be şû,

ya be malî zor dagir eken,

ya be jin be jin esîr eken

eden be pîsî yaxud be pîrî,

……………….

Herkamyan ke wa tûşî xetabê,

Obal be estoyî bawik û brabe,

Dîsan ew kesîş mare ebrê,

Le qîyameta yexey ew egerê

Min her dilsozim dujmin be kes nîm

Bo ximet nebe min be temay çîm”

Muftî Pêncuwênî”nîn bu şiiri tam bir kadın hakları beyannamesi gibidir.

Kürdistan kızlarının haline acıyor ve eğer durumlarını izah etmeye kalkarsak 100 destan bile yetmeyecektir diyor.   Kürdistan kızları   insanlıktan çıkarılmış ve hayvanlardan daha aşağı duruma düşürülmüşler.   Kızları   15 yaşına   kadar dışarda ve çöl de çalıştırırlar..   Evlilik zamanı geldiği zaman   ya zorla verirler, ya   kız karşılığında   kız vererek esir ederler yada   bir pise ve ihtiyara verirler. Bunun sorumlusu ise   baba ve kardeşleri ve bu kızlarla evlenenlerin ise kıyamete   yakalarına yapışırlar.

Sonuç olarak   Muftî Pêncuwênî     ben samimiyim ve kimseye düşmanlık yok, hizmet olmasa   hiç bir şeyde    gözüm yok diyor.

Muftî Pêncuwênî   bir toplumsal yaraya   dikkat çekerken kendisini   dışardan tutmuyor ve   bu geleneği ve tabuları yıkmayı   kendi ailesinden başlatıyor.

Muftî Pêncuwênî   kızına   karşı   nasıl davranacağını bir şiirinde   sohbet biçiminde veriyor:

“KIÇ: babe nêzîke katî arzûm,

xozge emzanî kê ebê be şûm,

min zor etrsim ke bemdey be şû,

bemdey be kesî be xulq û bedxû,

ya le ber ewey ke paredare,

ya kurî axa û beg û zordare,

ya blên kurî xizmî xomane……

MUFTÎ:   Kiçim tê egem awatit çîye,

Ew fikre kone lelay min nîye,

Şerte be şerhî û fermûyî quran

Min betedem be şû netxeme zîndan,

Her kesî ke xot hezî lê ekey

Hîç   nawestî lêy zû   şû pê ekey”

Özet olarak Muftî Pêncuwênî’nin kızı, babasına   evlenme zamanı yakındır, kendisini  kime vereceğini sorar .. Ardından     huysuz birine,   paralı birine, ağa, bey ve   zordar birine   yada bir akrabalarına   vereceğinden   korktuğunu   söylüyor.

Muftî Pêncuwênî   ise kızına     umudunu anladığını, bu   köhne fikirlere sahip olmadığını,   kuran üzerine yemin ederek   eğer   kendisini evlendirirse zindana koymayacağını ve     her kimi seviyorsa, durmadan   gidip onunla evlenmesini ister.

Muftî Pêncuwênî   toplumsal reformlardan yana biri olarak   kızını   erkek çocuklarla birlikte   okula gönderiyor. Mufti’nin bu girişimi çevrenin ve din adamlarının tepkilerine   neden oluyor.   Mufti’nin bu girişimlerini   dine ve Kuran’a   aykırı olduğunu söylüyorlar.

Mela Abdulqadri   Armerdi, Muftî Pêncuwênî’ye     şiirli   bir mektup   yazıyor. Kızların   okula gönderilmesi   olayı   Tanrı’nın   gazabına   neden olacağını   yağmur yerine   ateş yağacağını söylüyor.

Muftî Pêncuwênî   Mela Abdulqadri’ye verdiği cevapta:

“…………………………

Fermûte kiçan bo mekteb eçin,

Key xwa fermûye xwendewar nebin,

Ewaniş wekî to ademîzadin,

Şerîkî pîyawin, hur û azad in,

Jinî welatan bûn bekarbedes,

Toş emir ekey bixrête qefes

Nûsîn be Kurdî takey kufire lat,

Bo çi lat naxoşe zmanî welat—————“

Muftî Pêncuwênî   verdiği cevapta   kızların niçin okula gittiğini   soruyorsunuz,   Tanrı nerede söylemiş kızlar   okuma ve yazma öğrenmesinler!! Onlar da senin gibi insan, erkeklerin ortağı hür ve özgürler.   Başka ülkelerde   kadınlar yönetici, sen ise kafese koymayı emir ediyorsun!!! Kürdçe yazmak   senin için niçin küfürdür, senin için ülkenin dili niçin kötüdür diyor.

Şiir uzun olduğundan dolayı aktarmadım.. Ama   Muftî Pêncuwênî   sadece   kadın haklarını değil, Kürd dili ve kültürünü de   sahipleniyor ve   o dönemler Arapça’yı Kuran’ın dili diye empoze edenlere de tavır alıyor.

Devam edecek

Aso Zagrosi