Kürd Meselesine ilişkin Sovyetler Birliği Dışişler Bakanlığının Kararı..(30)

Aris Arda

Bazı Kürd örgütlerinin liderleri,   kurtuluş mücadelesini   sürdürmek amacıyla bir çok defa   Sovyetler Birliğinin temsilcileriyle ilişkiye geçtiler…

İlk   adım   1922’ye dayanıyor.. O dönem, Erzurum Komitesi(Xoybûn)(Her ne kadar burada   Erzurum Komitesinden Xoybun  olarak  söz ediliyorsa da  doğru değildir.  Xoybun 1927  yılında  kuruldu..  Erzurum  Komitesi   AZADİ Partisidir- Aso Zagrosi)   Bağımsız bir Kürdistan kurmak amacıyla   Sovyetler Birliğinin yardımını alma kararını aldı..

Bu amaçla   Komite’nin Başkanı   Cibranli Xalid Bey ve   Kürd Komitesi (İstanbul) adına   Yusuf Ziya Bey     Ankara’da   bizim   Büyük Elçiliğimizi ziyaret ediyorlar..

Bizim temsilcimizin bir   tavır tespit etmek amacıyla   yapmış olduğu   isteme cevaben       Dışişler Halk Komiserliğinin   Komisyonu     8 Mart 1923 tarihinde    şu kararı aldı:

“Ne   Türklere karşı   Kürd bölücülerini destekleyin ve nede   Kürdlere karşı Türk emperyalizmini destekleyin..   Britanya’ya karşı Kürdlerin   mücadelesini     destekleyin”…

Bizim ile ilişki kurmadaki başarısızlıklarına rağmen, Kürdlerin Komitesi   Sovyetler Birliği yandaşlığına dair   siyasetine devam etti.   Kürd Komitesi   Temsicileri olan Kemal Fevzi Beyi   şifreli bir mektupla bizim Tebriz’deki Konsolosumuz olan yoldaş Dubson’a göndermişti.

Kemal Fevzi Bey,   Sovyetler Birliğinin Kürd Meslesine ilişkin düşüncelerine rağmen, Sovyetler Birliğinden     İran’ın Kuzey’inde   Kürd hareketine önderlik eden   Şikaklı İsmail Ağa ile   ilişki   kurmasını ve     Simko’nun   çalışmalarına   istediği gibi önderlik edebilmesi için   Kürd Komitesine   yol vermesini talep ediyor..

Tüm bu istemlere rağmen   biz   Kürdlerle artık   ilişkileri sürdürmeye ve   görüşmelere hazır değildik..   Gerçi   kendilerinin bildirdiğine   göre   Kürd Komitesi ve   Kürd halkı   Sovyetler Birliğinin   taraftarlığına devam ediyorlar..

1923 yılının başlarında Tebriz’deki Konsolosluğumuza Şeyh Mahmud’un bir mektubu   ulaşıyor..   Mektubunda Şeyh Mahmud     Sovyetler Birliğinin   yardımını, desteğini ve himayesini istiyor.

Türkiye Kürdistan’ındaki olaylardan sonra:

Kürd örgütlerinin dağıtılmasından ve liderlerinin uzaklaştırılmasından sonra, Kürd siyasilerinin bizim ile ilişki kurma imkanları ortadan kalktı.. Ayrıca   Kürdlerin bizden uzaklaşmaları ve soğumaları için   bazı şeylerde sebep oldu.. Biz yalnızca   onların   mücadelelerini desteklememekle kalmadık, bizim basınımızda da   onların mücadelesi yer almadı. 1926’da isyancı Kürdler bir çok defa gönderlikleri mektup ve   kuriyeleriyle bizim ile ilişki kurmak için çabaladılar. Örneğin: 1928 yılında    gizli bizim Mako’daki Konsolosluğumuza bir mektup göndermişlerdi… Mektubun içeriği şöyle:

“ Ararat Devleti tarafından ve benim imzamı taşıyan 24 sayılı bir mektubu size göndermiştim, cevabı alamadık.. Ayrıca   gönderdiğimiz   kuriyemizde   aynı gün tutuklanıyor ve şimdi Mako hapishanesindedir.. Siyasi koşulları   analiz ettikten sonra   bizim için şu gerçeklik ortaya çıkmaktadır:   Sovyetler Birliğinin yardımı ve dayanışması olmaksızın   Kürd halkı Ulusal Kurtuluş Mücadelesinde başarılı olmaz..”(Belgede isim yok, büyük olasılıkla İhsan Nuri Paşa bu mektubu göndermiş-Aso Zagrosi)

Kürdlerin Sovyetler Birliğinin   sınırları dışında bizim ile   ilişki kurma çabaları başarılı olmayınca,   onlar bizim ile görüşmek için   Sovyetler Birliğinin   sınırlarını illegal bir şekilde geçerek geldiler.

Sovyetler Birliği Ordusunun  1941 yılında   İran’a girmesiyle birlikte Kürdlerin   bizim   konsulosluk yetkililerimizle ve Kızıl Ordu birlikleriyle   ilişki   kurma   imkanları oldu..

Sovyetler Birliği Dışişler Bakanlığının Ortadoğu   Masasının yazışmalarından çeviren   Yoldaş   Sechov

Sovyetler Birliği Komunist Partisi(Bolşevik) Merkez Komitesi Sekreteryası

22.12.1946

3008 Numaralı Belge

Çeviren   Aris Arda