SERDAR MERYEM BAXTÎYARÎ (1874- 1937)

Aso Zagrosi

Kürdistan çağdaş  tarihinde önemli bir rol oynayan  Kürd kadınlarından biri olan,  Serdar Meryem Baxtîyarî yada Bîbî Meryem Baxtîyarî olarak bilinen  bir Kürd kadını hakkında  kısacada olsa  bazı bilgileri vermek istiyorum. Serdar Meryem Baxtîyarî,  1874 yılında dünyaya gözlerini açtı. Meryem, Baxtîyarî aşiretinin lideri  Hûseyîn Qulîxan’ın kızıdır. Hûseyîn Qulîxan 1882 yılında  Şah Nasreddin’in oğlu Sultan  Mesud Mirza  yönetimi sırasında katledildi.

Serdar Meryem Baxtîyarî,  1909 yılında  Şehrîkurd’u denetim altına alan, babasının katili Sultan Mesud Mirza’yı İsfahan’dan çıkaran ve Meşrutiyet Hareketini desteklemek amacıyla  Tahran kentini  denetim altına alan  Alî Qulîxan’ın bacısıdır.

Serdar Meryem Baxtîyarî,  kardeşi Ali Qulixan ve  oğlu Ali Merdan Xan ile birlikte  Muhammed Ali Şah  yönetimine karşı  direnişte önemli rol oynadı ve Tahran şehrini ele geçirdiler.   Ali Qulixan’ın önderliğindeki Baxtîyarî  güçlerinin amacı  Qaçari yönetimini  demokratik reformları yapmaya zorlamaktı. Serdar Meryem Baxtîyarî,  Tahran hareketinden önce  şehid edilen babasının  Tahran’daki evine yerleşiyor. Baxtîyar güçleri  Tahran’a vardıkları zaman kendisi de silahlı olarak  harekete katılıyor ve  Şah’ı destekleyen  Kazaklara karşı başarılı oluyorlar.. Meryem Baxtîyarî,  iyi silah kullanan, okuma ve yazması olan  bir Kürd kadını olarak bu savaşlarda  gösterdiği başarılardan dolayı  SERDAR lakabını alıyor.. Bu süreçten sonra Serdar Meryem Baxtîyarî olarak tanınmaya başlıyor.

Birinci Dünya Savaşı başladığı zaman  Rus Ordusu  İran’ın bazı bölgelerini işgal ediyor. Serdar Meryem Baxtîyarî işgale karşı tavır alıyor. O dönem İsfahan’da bulunan Alman Konsolosu Serdar Meryem Baxtîyarî’ye  sığınıyor. Yaklaşık olarak  3 ay boyunca   Baxtîyarî  güçleri tarafından korunuyor ve Almanya’ya gönderiyor. Meryem Baxtîyarî  savaş sırasında bir birliğe kumanda ed,yor.  1914 yılında  Alman İmparatoru  2. Wilhelm, Serdar Meryem Baxtîyarî’ye  EİSERNES KREUZ ( DEMİR HAÇ )  Madalyasını veriyor.

Fars devletinin  Kürdleri silahsızlandırma girişimlerine ve devletin Kürdlere  karşı  uyguladığı baskılara karşı Ba oğlu Alî Merdan Xan  1929  yılında devlete karşı silahlı bir direniş içine giriyor. Alî Merdan Xan’ın önderliğindeki direniş tam 5 yıl sürüyor. Fars Şahı Rıza  bölgedeki ağaların işbirliği ile 1934 yılında hareketi kanlı bir şekilde bastırıyor. Fars Şahı bölgedeki ağalar aracılığıyla   Alî Merdan Xan’a bir mektup yazarak  eğer teslim olursa  af edeceğine dair söz veriyor. Alî Merdan Xan  da  bir dizi Kürd lideri gibi Fars Şah‘ının  verdiği söze inanıp teslim oluyor.

Fars devleti Alî Merdan Xan  tutuklayarak  Tahran’daki Qesrî Hapîshanesine atıyor ve 1934 yılında  idam ediyor.  Babası Hûseyîn Xulîxanı ve oğlu Alî Merdan Xanı Fars sömürgecilerine karşı direnişlerden kayıp eden Serdar Meryem Baxtîyarî  1937 yılında vefat ediyor  ve Baxtîyar ileri gelenlerinin gömüldüğü İsfahandaki Text Fulad mezarlığında toprağa veriyor.

Kaynak: Kurdipediya, Meryem Baxtiyari ve  Şehram Mirzayi, Awrêk le Goşe Nadîyarakanî Mêjuy Raperînî Lor..

25.06.2023

Aso Zagrosî