Aso Zagrosi/Geçenlerde facebook da sayın Recep Maraşlı’nın“EVLİYA ÇELEBİ'de SELAHADDİN EYYUBΔ ana başlığı altındaki yorumu dikkatimi çekti.. Evliya Çelebi’nin Kudüs’un Selahaddin tarafından alınışı sırasında yaptığı katliamlarla ilgili yorumunu yıllar önce okumuştum ve fazla da ciddiye almamıştım. Çünkü tarihsel gerçeklerle alakası olmayan bir tespitti.. Belki insan Haçlı Seferleriyle ilgili derli toplu bir araştırma yaparsa bu arada Evliya Çelebi’nin söylediklerine de vurgu yapabilirdi.

Recep Maraşlı Evliya Çelebi’nin yorumunu vermeden önce:

“Günümüzde Selahaddin Eyyubi'nin Kudüs'ü nispeten barışçıl yöntemlerle teslim aldığı; teslim olan Hristiyanların cizye karşılığı canlarının bağışlandığı; şehirde kalmak istemeyenlerin ise güvenli olarak Kudüs'ü terk etmelerine izin verildiği kabul görür.” diyor.
VE hemen ardından “Evliya Çelebi ise kentteki bütün kafirlerin kılıçtan geçirildiğini, bir tek kafirin bile sağ kurtulmadığını övünerek anlatmaktadır.
200 bin Hristiyan ve Mıkdısî [Mikhitaryan mezhebine bağlı] Ermeni'yi, Rum-ı Frenki (Fransız veya Avrupalı Hristiyanları) ve 50 bin papazı kılıçtan geçiren Yusuf Selahaddin'in, Kudüs kalesini temelinden yıkıp Mısır’a gittiğini yazar.” diyor.
Ardından Evliya Çelebi’nin latin harflerine çevrilen yorumunu veriyor:

" {Yûsuf b. Eyyûb şâdu'l-Kürdî Âl-i Eyyûbiyân'dandır} ... Ba‘dehû şâm'da Nûreddîn şehîd merhûm olıcak Mısır'da Yûsuf Selâhaddîn Mısır'a ve şâm'a müstakil pâdişâh olup deryâ-misâl asâkir-i bî-şumâr ile Kuds-i şerîf'e sarılup kırk günde amân vermeyüp kal‘ayı feth etdikde küffârdan bir cân halâs etmeyüp iki kerre yüz bin Hristiyân ve Mıkdısî Ermenî ve Rûm-ı Frenk ve elli bin papaz-ı nâ-sâz dendân-ı tîğdan geçüp Yûsuf Selâhaddîn kal‘a-i Kuds'i temelinden münhedim edüp Mısır'a gitdi. ."

Bu arada kendi kendime yarın yada o bir gün birileri “ KÜRD SELAHADDİN KUDÜS’DA 200.000 HIRİSTİYAN VE 50.000 PAPAZ ÖLDÜRDÜ” diye yazmaya başlarsa şaşmamak lazım.

Fazla uzatmadan bir kaç tespit yapmak lazım.

1) O dönem Kudüs ’da 50 bin papaz yoktu. Dünyanın her hangi bir şehrinde de yada ülke de de 50 bin Papaz yoktu.
2) Kudüs’ta 200 bin insan da yoktu. Bu kadar büyük bir nüfusa sahip olan bir şehri de Selahaddin de alamazdı.
3) Kudüs kalesi yıkılmadı ve şehir talan edilmedi.
4) Kudüs şehri antlaşma sonucu Selahaddin’e teslim edildi ve şehir de her hangi bir katliam yapılmadı.

Mesela Şerefxan Bitlisi Şerefname’de Kudüs’ün Selahaddin tarafından alınmasına değiniyor ve şöyle yazıyor: “ Böylece Kudüs savaşı başladı. O sırada Kudüs ta 60.000 Hıristiyan oturuyordu. Onlarda şehri Müslümanlara karşı korumak için gayret ve çabayla kollarını sıvadılar. Fakat, durum büyük ölçüde gelişti. 583(1188)yılının 27 recebine rastlayan Cuma günü girer girmez. Selahaddin kaleyi ve şehri mancınıklarla döverek abluka altındakilerin gırtlağını adam akılı sıktı. Bunun üzerine aman ve barış diye bağırdılar. Selahaddin onlara öldürülmeyecekleri ve esir edilmeyecekleri konusunda aman verdi. Müslümanlar şehre girdi.” diyor.

İki taraf arasında yapılan antlaşmaya da değinen Şerefxan şöyle yazıyor: “ Selahaddin ile mel’un Frenkler arasında o belirli günde barış şartları şu şekilde imzalandı: “Kafirlerden her erkek Müslümanlara 20 dinar, her kadın da 5 dinar ödeyecek, her çocuk için de bir Dinar ödenecektir. Üzerine yükümlenen fidyeyi ödemeye gücü yetmeyen herkes Müslümanların eline esir düşecektir.”(Şerefname, sayfa 79-80)

Evliya Çelebi doğmadan önce vefat eden Şerefxan Bitlisi yazdığı Şerefname de Kudüs’un alınmasını hiç de Çelebi gibi anlatmıyor. Şerefxan konuya daha hakim ve kendisinden önce ve hatta Kudüs’un alınışı sırasında yaşayan tarihçilerin yazdıklarından haberdardır.

Tarihçi Kemal Al Din(1191-1262) Kudüs’un kuşatılması ve Haçlıların teslim olmasına ilişkin olarak şöyle yazıyor: “ İbn Barzan(burada sözü edilen Kudüs savunmasını yapan Balian d'Ibelindir.. Arapça yazan tarihçiler Balian ibn Barzan/Barsane diye kayit altına almışlar)
kaleden çıkarak Sultan( Selahaddin) ile görüştü………….. Selahaddin ile anlaşarak Frenkler Kudüs’dan zenginlikleri ve aileleriyle çıkarak erkekler 10 Dinar, kadınlar 5 Dinar ve çocuklarda 2 Dinar ödeyecekler” (Histoire d’ Alep,sayfa 95)

Selahaddin dostu, danışmanı, biyografisini yazan, Kadı ve Hakimlik yapan ve aynı zamanda sürecin canlı tanığı olan Bahaddin İbn Şeddad(1145 Musul-1234 Halep) Selahaddin’in biyografisinde yapılan antlaşmadan söz ederek “ erkekler için, 10 Dinar, kadınlar için 5 Dinar, kız ve erkek çocuklar için 1 dinar” diyor..(The Life of Saladin, Sayfa 120)
Çocuklar için Kemaledin iki Dinar verildiğini, İbn Şeddad ise bir Dinardan söz ediyor.
İbn Şeddad tüm gelişmeleri doğrudan yaşayan ve Selahaddin’e ömrünün sonuna kadar danışmanlık yapan biri olarak Kudüs katliamı, şehrin ve kalenin yıkılmasından söz etmiyor.

Devam edecek