PÎREMÊRD  VE TORUNU ATİLLA  SAV ÜZERINE (5)

Aso Zagrosi

Şêx Mahmud’un askeri güçleri  Derbendî Bazîyan da İngiliz güçlerine yenilmesi, Şêx Mahmud’un yaralı olarak esir alınıp, önce idama  ve daha sonra cezası muhabbet hapse çevrilip Hindistan’a sürgün edilmesinin ardından, Kürdlerin İngiliz güçlerine karşı tepkisinin neticesinden  Güney Kürdistan’da Türklerin etkisi de  daha da artmaya başladı. İngiltere Şêx Mahmud’u Türklerin etkisini kırmak için Hindistan’dan geri getirdikten sonra ikinci iktidarı döneminde çevresini Hilafet ve Türk yandaşları tarafından kuşatılmıştı. Kemalistler, Mustafa Paşa Yamulki’yi sağ yada ölü ele geçirmek istediklerini biliyoruz.( , Mustafa Paşa Yamulki ile ilgili kaleme aldığım yazı serisine bakınız) Mustafa Paşa Yamulki gibi Türklerin hedefinde olan diğer bir Kürd şahsiyeti de Cemal İrfandı.  CİLXWAREKAN diye adlandırılan ve aşağılanan Türk yanlılarının hedef tahtası olan Cemal İrfan’ın öldürülmesinde Türklerin rolü incelemeye değer  bir konu olarak Kürd araştırmacıların önünde duran bir görevdir. 

SAÎB AİLESİ

Pîremêrd’in yeğenleri olan Saîblerin onun yaşamında önemli bir rol oynadıklarından dolayı kısacada olsa bu aile üzerine durmak istiyorum. SAV ailesi gibi  Güney Kürdistan’da yaşayan akrabaları hakkında da bilgi sahibi olmak gerekiyor. Pîremêrd’in yaşamına baktığımız zaman yeğenleri onun yaşamında önemli bir yere sahipler.

Şazad Saîb ve  babası Cemil Saîb hakkında bilgi vermeden önce kısaca da olsa Saîbler ailesine dair bazı bilgileri vermek istiyorum. Saîbler, Suleymaniye’nin tanınan ailelerinden biridir. Bu aile kökenini  Mela Hasan Qeredaxi’ye bağlıyor. Cemil Saîb’in babası Mele Ahmed Saîb,   Pîremêrd’in bacısı Habibexan ile evleniyor.. Bu aileden ön plana çıkan ve Pîremêrd’in yaşamında önemli rolleri olan  Mustafa, Cemil ve Arif Saîb kardeşlerdir. 

Pîremêrd, Türkiye’de olduğu zaman yeğeni  Mustafa Saîb sürekli ona haber göndererek ve mektup yazarak  acil bir şekilde Türkiye terk edip Güney Kürdistana geçmesini istiyor. Çünkü, Mustafa ve kardeşleri dayıların hayatını tehlike de görüyorlar. İttihat ve Terakki artıklarının iktidarı yeniden ele geçirmeye çalıştığı bir ortamda  tüm Kürd yurtseverlerin hayatı tehlikedeydi. Pîremêrd’de onlardan  önden gelen biriydi.

1908 yılında kurulan Kürd Teâvun ve Terakki Cemiyeti( Pîremêrd bu Cemiyetin 1907 yılında illegal olarak kurulduğunu ve 1908 yılında resmileştiğini yazıyor. Bu konunun  ciddi bir şekilde araştırılması gerekiyor. O zaman büyük oranda Kürd ileri gelenleri kapsayan  ilk Kürd illegal örgütlenmesi bu Cemiyettir) “ Kürd Teâvun ve Terakki Gazetesi”ni çıkarmaya başladı. 9 Kasım 1908’de İstanbul’da yayım hayatına başlayan bu gazetenin imtiyaz sahibi, müdürü ve yazarı Süleymaniyeli M. Tevfîkti( Pîremêrd ismini ilk defa Suleymaniye’de çıkardığı JÎN gazetesinde kullandı). Yanılmıyorsam bu  gazete Kürdistan tarihinde  Bedirxaniların Kahire’de çıkardığı KÜRDİSTAN GAZETESİNDEN  sonra  ikinci Kürd gazetesidir. 1909 yılında  kapatılan ve  9 sayısı yayınlanan gazete de    Kürdistan’ın  farklı bölge ve Suleymaniye, Hewler,  Amed,  Erciş,  Malatya ve  Erzincan  gibi  şehirlerinden gelen yazarlar    Kürdçe ve  Türkçe  yazılar yayınlıyorlardı.    Gazete de   dikkati  çeken  yazarlar, 

Suleymaniyeli Tevfik Bey,  Prof. Dr. İsmail Hakkı Baban,  Diyarbekirli  Ahmed Cemil(baş yazardı),  Hewlerli  Haydarizade İbrahim,  Malatyalı Bedri,  Erzincanlı Hamdi Suleyman,  Hüseyin Paşazade Suleyman,  Ercişli  Siyah Ahmed Şewqi,  Muhammed Tahir Ciziri,  Mutkili Xelil Xeyali,  Şerefxan Bedlisinin torunu  Ahmed,  Mela Saîdî Kurdî ve  Süleyman Nazıf  gibi   yazarlar  Kürd Teavün ve Terakki Gazetesine   yazılarıyla  katkıda  bulunuyorlardı.

Pîremêrd, geçen yüzyılında başlarında Osmanlı devletinin başkentinde kurulan tüm Kürd yapılanmalarının içinde aktif bir şekilde yer aldı. Pîremêrd, Yüzbaşı  Noel, Kamuran ve Celadet  Bedirxan ile  birlikte Malatya'ya geldiği zaman onlarla irtibat halindeydi. Ayrıca kendisi o dönem Amasya mutasarrıfı olarak  Malatya mutasarrıfı Xelil Bedirxan  ve Sivas Valisi Ali Galip ile ilişki içindeydi. Bundan dolayı Pîremêrd , Kemalistlerin hedef tahtasında bulunan Kürd şahsiyetlerinden biriydi.  Pîremêrd’in kendisi  “ Xalid Bey, Yusuf Ziya Bey, Dr. Fuad ve Kemal ile…………… Erzurum Kürd Devrim Komitesine emek verdim” diye yazıyor. Ayrıca  Pîremêrd, Saîdî Nursî’yi ikna etmek amacıyla Xalid Bey’in yanına Erzurum’a götürdüğünü ifade ediyor.  Fakat, ne yazık ki onu ikna etmede başarılı olamıyorlar.

Burada da  anlaşılan o ki, Pîremêrd Azadi ile yakın ilişki içindedir. Pîremêrd’in kendi anlatımlarına göre  Halep üzerinden  Musul, Bağdat ve oradan Suleymaniye’ye geçmeden önce  1923 yılında Kemalistler tarafından gıyabından idama  mahkum ediliyor.

MUSTAFA SAÎB

Pîremêrd’in yeğeni  Mustafa Saîb  Güney Kürdistan’da tanınan bir Kürd aydınıdır.  Edebiyat dahil bir çok alanda eserler vermiştir.. Daha çok  hikaye yazarı olarak bilinmektedir. Geçen yüzyılın başlarında  Kamelay Lawanî Kurd  adlı oluşumu kuruyor ve sekreteri oluyor. Biz daha sonraları  Mustafa Saîb’i Komela Zerdeştî,  Komela Pêşkewtinî Kurd ve XOYBÛN  Partisinin Suleymaniye biriminin üyesi olarak görüyoruz.  Pêşkewtin,  Bangî Kurdistan,  Jîyanewe, Jîyan, Zarî Kurmancî ve Gelawêj dergi ve gazetelere yazdığı yazılarla da tanıyoruz. Mustafa Saîb   var olan siyasi faaliyetlerinden dolayı  defalarca farklı şehirlere sürgün edilen bir Kürd şahsiyetidir.(Daha fazla bilgi için Kemal Rauf  Muhammed’in onun hakkında 1998 yılında yazdığı ve  Serdem Yayınlarında  çıkan “Mustafa Saîb, Êstêrey Geşey Kurd” adlı kitaba bakınız!!  )  

Pîremêrd’in yeğeni  Mustafa Saîb onun acil bir şekilde Türkiye terk edip Güney Kürdistana geçmesinden ısrar  olmakla haklıydı. Yoksa Kemalistler  onu da  katlettikleri  yüzlerce Kürd ileri gelenleri gibi öldüreceklerdi. Mustafa Saîb’in hatası   Pîremêrd’e  geri dönmesi için Türkçe bir mektup yazıyor. Pîremêrd hemen ona Türkiye’den  Kürdçe bir şiirle cevap veriyor:

Misto  wa  dîyare toş cil xwar ekey,

Estot exurê w meylî bar ekey

Name enûsît be zmanî Turkî,

Le mîllet da maîl beşerkî

Ême ke Kurdin le laman waye

Kurdî zmaneke zor bê hawtayî

Nawî Pêxember Hemey Resule,

Nwêjman  br Kurdî lay Xwa qebûle…………

…………..

Pîremêrd,  Misto  dediği  yeğeni Mustafa’nın  mektubu Türkçe yazdığından dolayı azarlıyor  ve  sende  mi CİLXWARELİK yapıyorsun diye  itham ediyor. Kürdçe’nin eşsiz bir dil olduğunu ,  Kürdlerin Peygambere Hemê Resul  dediğini, Kürdçe dua ve namazın  Allah’ın nezdinden kabul gördüğünü…… Kürd tarihine ilişkin olarak Selahaddin Eyyubi, Kerim Zend ve Şerefxanlara vurgu yapan uzun bir şiir..

Bilindiği gibi   Güney Kürdistan’da  ŞÊX MAHMUD  önderliğinde gelişen devrim sırasında  Türk ve Hilafet yanlılarına karşı CİLXWARE  tabiri kullanılıyordu. CİLXWARE, bugün kullandığımız CAŞ ve HAİN kelimeleriyle eş anlamlıydı.

Devam edecek

Aso Zagrosi

25.04.2021