Değerli okuyucular,

Kürdistan ve Kürdlerin tarihi  olduğu gibi Kürd aşiretlerinin tarihi ve yerleşim alanları hakkında  çok çelişkili bilgiler vardır.     Kürdlere ilişkin  gelecekte yapılacak  araştırmaların  önünü açmak ve yardımcı olmak amacıyla  doğru ve yanlışlığına bakılmaksızın  var olan tüm bilgi ve belgeleri toplamak gerekiyor.     Kürdler arasında  Şadiyan, Şadili, Şadilu, Şedîyan, Şedilu ve daha bir çok benzer isimler altında tanınan Şadiyan  aşireti hakkında   değerli Kürd  araştırmacısı Kelimula Tewehudi’nin kaleme aldığı   yazının özüne bağlı kalarak  sizlerle paylaşmak istiyorum.

Aso Zagrosi 

Kürd Şadilu  aşireti, bugün Şadêlu olarak biliniyor. Çemişgezek aşireti ile birlikte Güney Kafkasyadan  Azerbeycan’a  ve oradan Xoresan’a  geçtiler.

Kürdlerin Kafkasya’daki merkezleri Duvin, Çexur Saed, Bucingerd, Gence, Erivan ve Karabağ’dı. Bugün de bir çoğu Bucingerd'e yaşıyor.

Bazılarına göre Şadilular isimlerini  Deysem Şadilu’dan alıyorlar. Bana göre bu tez doğru değildir. Çünkü Kürd  Deysem’in annesi  Şadilu  aşiretindendi. Deysem’in kendisi de bu aşirettendi. Bundan dolayı  aşiret ismini  Deysem Şadilu’dan almamıştır.  

Kürd Deysem Şadilu,  314(H) yılında Azerbeycan bölgesini denetimi altına aldı. Kesrewi şöyle yazıyor: “ Fakat, bu dönem İbrahim  Beyraq oğlu  Deysem adında bir Kürd’ün oğlu  Azerbeycan’da  bağımsızlık bayrağını kaldırdı”diyor.

İbni Miskoye’nin yazdıklarına göre  Kürd Deysim’in babası “Hariciler”dendi. Harun Elşar ile bölgeye gelmişti. Harun Elşar’ın Musul’un yakınlarında öldürülmesinden sonra, İbrahim Azerbeycan’a geçiyor. İbrahim Azerbeycan’da  Kürd ileri gelenlerinden birinin kızı ile evleniyor. Bu kadından Deysem adlı bir oğlu oluyor. Deysem de babası gibi  Hariciydi, Halife ve Hilafette inanmıyordu. Deysem’in annesi  Azerbeycan Kürdlerinden olduğundan  ve bölgede Kürdler çok güçlü olduğundan dolayı Deysem iktidarı  elde edebildi.  İbni Hawqal’ın verdiği bilgilere göre  “Deysem Şadilu’nun oğludur”.  Bana göre Şadilu  aşiret ismidir.  Deysem’in annesi Şadilu  aşiretindedir.

Kesrewi’ye  göre “ Şadilu aşireti,  Kürdlerin büyük aşireti olan Rewadi aşiretine  bağlıdır”   ve devamında ise Rewadi aşiretine ilişkin olarak ta  “büyük bir aşirettir. Uşniye  ve o bölgelerde  yaşıyorlardı ve kendilerine ‘Hemzani’ deniliyordu”diyor. Öyle sanıyorum Hemzanlu aşiretidir. Bugün kendilerine Hemzanlu diyorlar ve Bicnurd çevresinde yaşıyorlar. İbni Xalekan’ın yazdığına göre  “Rewadiler  Divin şehrinin çevresinde yaşıyorlardı”yani Ermenistan’ın merkezinde.  Bana göre Şeddadiler de  aynı alanda ortaya çıkmaya başladılar. Şeddadi ailesinin ünlü şahsiyetlerinden biri olan  Muhammed’in oğlu Fazlundur. Fazlun tam 48 yıl boyunca  iktidar sahibi oldu ve Ermenilerle  bir çok çatışma içinde oldu. Munecim Başı’nın yazdıklarına göre “ Halk Fazlun’u çok seviyordu. Fazlun  418(H) yılında  Aras nehri üzerine büyük  bir köprü inşa etti.”..Fazlun Şeddadi’nin (Şadilu) başkenti  Gence şehriydi. Faxreddin Şeddadi, Şeddadilerin(Rewadilerin) büyük bir şahsiyetiydi. 550(H) yılında   din adamları papazların  hışmına, kin ve nefretleriyle  karşı karşıya kaldı. İktidarını kardeşi  Fazlun’a bıraktı.

Faruqi’nin yazdığına göre “ Şeddad, Selahaddin’in amcası Şerko ile  görüşmek için Şam’a gitmeye karar verdi. Deniliyor ki  Şerko’nun babası  Şadi  Şeddad’ın akrabasıydı.” Buradan   Şadilu, Rewadi, Şeddadi, Eyubi ve Hemzanilerin  hepsi  aynı kökten ve aşiretten geldikleri  gerçekliğine varıyoruz. Tarihsel süreç içinde bu aşiret, büyük şahsiyetlerinin isimlerini  alarak  kabilelere dönüşmüşler.

Bilindiği gibi bu aşiretin bir kolu, Merwan’ın oğlu Şadi’nin önderliğinde  Tikrit Kalesine  gelip görev alıyorlar. Daha sonra  Suriye ve Mısır’a  geçiyorlar ve o alan da  Eyyubi Kürd Handanlığını kuruyorlar. Bu aşiretin lideri  Selahaddin Eyyubiydi..  Merwan’ın oğlu, Şadi’nin oğlu  Selahaddindi. Bundan dolayı onlara “EYYUBİ” diyorlar.    Şeddadiler de isimlerini ŞEDDAD’tan  almışlar. Şeddad,  ismi Şadi ile birlikte  tarihte isminden çok söz edilen Şeddadtır.  Öyle sanıyorum ki  Şadilu aşireti ismini  büyük bir liderleri olan Şadiden almıştır. Kesrewi diyor ki  sık sık  sözünü ettiğimiz gibi  Selahaddin Eyyubi  ve ailesi  Kürd aşireti Rewadi ve Şadayan dan geliyorlar. Faruqi’nin  söylediği gibi Selahaddin’in dedesi  Şadi isminden biriydi.

Bedlisi’de Şerefname de  Selahaddin’in dedesinden söz ediyor ve şöyle yazıyor:  Mısır padişah’ının dedesi Merwan oğlu Şadidir.  Aslen  Duvin Kürdlerinden  Azerbeycan çevresindedir diyor. Fakat, Duvin bugün  harabeye dönmüş bir köydür. Kendisine Kirni  Çuxur Sehd  köyü diyorlar. Bedlisi Şerefname’de  Şadilu aşiretinden de söz ediyor.  Bu aşiretin Loristan’da yaşadığını ve Lor olmadığını söylüyor.

Açık ve güvenle  söyleyebilirim ki,  mevcut olan Şadilular,  Kafkasya bölgesinde  Duvin çevresinde  yaşayan Şadilulerdir. Yerleşim yerleri o alanlardı.

Deylemli Rukndewle’nin veziri   ve Kürdleri “kalkanımız yapalım”diyen ibni  Amid  355(H) yılında  Kürdlerden 5000 Dirhem baç alıyor. Bugünün parasıyla  10 milyon Tümen  ediyor. Nushed Ül Qulub  yazarının anlatımlarına  göre Moğollar döneminde   Kürdlerden 2 bin Tümen baç olarak alınmıştır. Bu kendi başına Şadiluların  çalışkan ve zenginliklerini gösteriyor.

Sayın Bastani Parezi’nin yazdıklarına göre Çexursehd bölgesinde  aşağıda göstereceğimiz gibi Kürdlerden baç alınmıştır. Dunbuli Kürdleri 10 Tümen, Şadilu Kürdleri 20 Tümen, Şirwan Beylerbeyi  kontrolü altında bulunan  Çemişgezek ve Axdaş 1002 Tümen ve 6195 dinar, Azerbeycan’daki Dunbuli aşireti 319 Tümen ve 9096  Dinar, Şikak Kürdleri 326 Tümen ve 2022 Dinar Safeviler döneminde baç olarak veriyorlar. Bu verilen bilgiler ışığında  bakıldığı zaman Çemişgezek aşireti  Kafkasya’da  ekonomik olarak çok iyi bir duruma sahipti.

 Şadilu aşireti  Xorasan’a  gittiği zaman bu eyaletin  Kuzey Batı bölgesine  yerleşiyor. İlk önceleri  Çemişgezek, Zaferanlu ve Şadilu  aşiretleri  tek bir liderlik altında birlikte hareket ediyorlardı. Bu aşiretlerin ilişkileri çok iyiydi ve birbirlerine yardım ediyorlardı.

Devam edecek

20 Haziran 2018

Aso Zagrosi