Büyük İskender ve Kürdler(1)

Aso Zagrosi

Her ne kadar   bu kısa makalenin ana başlığını “Büyük İskender ve Kürdler”   olarak     koyuyorsam da   amacım   Büyük İskender ve   Kürd ilişkilerini   bir bütün olarak   yazmak değil. Bu ilişki   bir makalenin   sınırları içinde irdelenecek bir olay değildir.

Ben burada   kısacası   Büyük İskender’in 3. Dara’yı     aktüel olarak Güney Kürdistan’ın Başkenti Hewler’in yakınında Gugamela’da(bugüne kadar bu alan tam olarak tespit edilmiş değildir) yenmesi, Ahameniş Hanedanlığına   son vermesiyle ortaya çıkan bağımsız   Atropatene Med(Media Atropatene) Kralığına   değinmek istiyorum.

Bugüne kadar Kürd tarihine dair   yazan yerli ve yabancı tarihçiler   eserlerinde   bir kaç   satırla Atropatene Med(Media Atropatene) Kralığına  vurgu yaparak   geçiştirmişler.     Bu tarihçilerin bazıları   bilinçli bir şekilde,   diğerleri ise   bu krallığın   sahip olduğu   pozisyonun   bilincinde olmayarak   üzerine durmamışlardır.

Atropatene Mediya,   bazı tarihçilerin “Küçük Mediya”   yada   Diyakonof’un “Batı Mediya” dediği   topraklarda   ortaya çıktı.. Bugün daha çok İran devleti tarafından Azerbaycan olarak   adlandırılıyor.( Türklerin bölgeye gelmesi   Rewadi Kürd devleti sırasında oluyor. Bu konuda daha   önce yazdığımdan   dolayı geçiyorum)

Diyakonof   “Med Tarihi” adlı eserinde “Atropat”tan   söz ederken Ahamenişler   ile Makedonyalılar arasındaki   mücadele sırasında   “Batı Medya’nın başında   bulunan   tarihi bir şahsiyet olduğunu” yazıyor.

Diyakonof   Atropat ismini Zerdeştilere bağlıyor ve   “Atarapata” isim olarak “Heştesp/Weştasp” ailesinde var olduğunu ve Zerdeşti dinin yayıcılarından olduğunu

söylüyor.(Diyakonof,   Midya,   Mektebî Nawendî Raheyandinî YNK, 2005, Silêmanî   Kurdistan, sayfa 758)

Diyakonof   Atropat’ın   Med Birliklerinin başında   Büyük İskender’e karşı   3. Dara saflarında yapılan M.Ö 333 yılında İssos savaşına   katılıp katılmadığını tespit etmediğini, fakat   Hewler   savaşına(M.Ö 322)   katıldığını   yazıyor.

Diyakonof şöyle yazıyor: “bu savaşta Atropat Medlerin komutanıydı. Yarı bağımsız   Kadusiler, Albaniler ve Skitler   savaşta Medlere yardımcı oluyorlardı” ( Diyakonof, age, sayfa 526)

Ayrıca   Diyakonof     3. Dara’nın     daha önceleri bilgi toplamak amacıyla     Atropat komutasında   birlikler   gönderdiğini de yazıyor.

3. Dara   Hewler yenilgisinden sonra   İran’ın içlerine doğru çekiliyor ve beklentisi   Atropat ve yandaşları olan güçler   Büyük İskender’ın   ilerleyişini karşı koyacaklar.   Fakat bu beklentisi boşa çıkıyor.   Zaten   Büyük İskender   hiç bir direnişle karşı karşıya kalmaksızın   Büyük Medya’nın başkenti Hamadan’ı da alıyor. 3 Dara daha   içlere   doğru kaçarken   “yandaşları” tarafından   öldürülüyor.

Yunanlılarla   Ahamenişler   arasında   yapılan   Hewler savaşı   Ahamenişlerin yenigisiyle sonuçlanınca   Atropat   stratejisini   değiştiriyor.   3. Dara ile Büyük İskender arasında yapılan savaşta tarafsızlığını ilan ediyor.   Bu durum ise   ister istemez   Hamadan dahil olmak üzerine bir dizi şehrin   direnişsiz teslim olmasını beraberinden getirdi.

Diyakonof   bu meseleye ilişkin olarak “ görüldüğü gibi Atropat Büyük İskender’in yanına gitmiyor ve Dara’ya da yardım etmiyor. Bunun belgesi ise Akbatan şehri kendisini savunmadı ve Atropat’ın müttefikleri olan Kadusiler’de 3. Dara’ya yardımcı olmadılar” diyor.( Diyakonof, age sayfa 528)

Büyük İskender   ilk önce   3. Dara tarafından   hapse atılan   Oksodat adlı birini Med’in başına   getiriliyor.   Kısa bir süre sonra   Oksodat’ın   bu işi   beceremeyeceği anlaşınca İskender   Atropat’ı   yeniden   Medya’nın başına getiriyor. Atropat’ın yeniden   Küçük Medya’nın başına   Mir olarak tayın edilmesi M.Ö 328 yılında   oluyor.

Atropat belli bir dönem   Büyük İskender ile birlikte kalıyor ve   Büyük İskender ile   yakın ilişki içinde olan etkili   bir Med Miriydi.

Atropat,     bir kızını   Büyük İskender’in en yakın komutanlarından biri olan Perdiccas’a   eş olarak veriyor. Periccas   Büyük İskender’in ölümünden sonra   naip olarak görev yaptı.   İskender’in eşi Roxsana ve   hala doğmamış   çocuğunun bakımını üstlendi. Yani   İskender’in ölümünden sonra   ilk olarak o imparatorluğun başına geçti.( https://newroz.com/tr/politics/352936/b-y-k-skender-e-i-ro-na-neden-k-rd-olmas-n)

Atropat   o dönemler yapılan   bir törene   100 silahlı   süvari kadınla katılıyor.   O dönemin bir dizi tarihçisi   “Amozanlar”   diye   o kadınlardan   söz ediyorlar.

Tarihçi Strabon,   “Atropat’ın     Küçük Medya’nın   Makedonyalıların eline düşmesini engellediğini” yazıyor. (Strabon, Geographie de Strabon,   4. Kitap, Birinci Cilt, İmprimerie   Royale, 1814 Paris   sayfa   306-307 Fransızca)

Polybe’de aynı düşüncedir.   Arrien ise farklı düşünüyor. Arrien’e göre   Atropat   Büyük İskender tarafından     Küçük Medya’ya     yönetici olarak atandı. 3. Dara’nın   ölümünden sonra   Baryaxes adlı bir Med kendisini   Fars ve Med kralı ilan etti.     Atropat onu yakalayıp İskender’e teslim etti.   İskender’de   onun Küçük Medya’daki krallığını tanıdı.( Fragments d’une histoire des Arsacides / ouvrage posthume de M. J. Saint-Martin ; publié  par Félix Lajard,     Birinci Cilt,   Paris , sayfa   353)

Strabon     “Atropat Kral ünvanını aldı, bağımsız bir devlet kurdu ve mirasçıları hala günümüzde iktidarlarını sürdürüyorlar” diyor.( Strabon, age sayfa 307)

Büyük İskender’in   ölümünden sonra   mirası generalleri arasında paylaştırıldı.   Atropat   Küçük Medya’nın kralı olarak   bağımsız devletini   korudu ve Strabon dönemine kadar   mirasçıları iktidarlarını sürdürdüler.

Strabon M.Ö 63 yılında dünyaya geldi ve M.S 23 yılında vefat etti.

Yani   Medya Atropatene   Kürd devleti   M.Ö 328   yılında   kurulduğuna göre     Strabon’un   yaşadığı dönemde   hala varlığını sürdürüyorsa   yaklaşık olarak   300 yıl   varlığını   sürdürmüştür.

Hatta   Medya   Atropatene’nin son kralı olan   2. Artavaste M. S 19 yada 20 yılına   kadar iktidarını   sürdürdü.     Ve karşımıza   350 yıl varlığını   sürdüren   bir devlet çıkıyor.

Bazıları için   350   yıl pek önemli olmayabilir, ama benim için   koca ve görkemli bir tarih…   Bu tarih     sadece Medya Atropatene ile   sınırlı değil,   Kommagene Krallığı   ve Kapadokya kralığı ile ilişkisi vardır.

Devam edecek

Aso Zagrosi