Kurmancî (KU)
Türkçe
KERÎM BEGÊ FETAH BEGÊ HEMAWENDÎ ÜZERİNE!!!(1)
KERÎM BEGÊ FETAH BEGÊ HEMAWENDÎ ÜZERİNE!!!(1)
Aso Zagrosi
Yıllar önce “Baron Nolke ve Hemawendler“ ana başlığı altında Hemawend lideri Camêr’in Osmanlı ve Safevi devletlerine karşı şanlı mücadelesini okuyucun gündemine getirmeye çalışmıştım.
Kürd aşiretleriyle ilgili yada şu veya bu oranda Kürd aşiretlerini konu alan eserleri okurken Prof. Dr. İzzeddin Mustafa Resul’un 1972 yılında Brayetî gazetesinde yazdığı bir makalede. Söyledikleri dikkatimi çekti. Dr. İzzeddin Mustafa Resul Kürd yazar ve şairlerini CHE’yi sürekli gündeme getirerek KERÎM BEGÊ FETAH BEGÊ HEMAWENDÎ’yi görmezlikten gelmelerini eleştirerek şöyle diyor: “Eskiden şimdiye kadar kim Kerîm Begê Fetah Beg’i konu alan bir destan yada iki satırlık şiir yazmıştır? Kerîm Begê Fetah Beg Kürd partizan/gerilla/Peşmerge savaşını başlatan bir kahramandır. Şiir ve destan olmasa kim bu kahramanın bir tablosunu sunabilir? Ay ışığı altında ve karlı gecelerde savaşçılarıyla beyaz atlara binerek ve karanlık gecelerde siyah atlara binerek İngiltere ordusunun kamplarına saldırıyordu” ……….
Evet Kerîm Begê Fetah Beg 1919’den şehid edildiği 29 Haziran 1926 gününe kadar İngiliz ve Irak hükümetine karşı Peşmerge/gerilla savaşını verdi..
KERÎM BEGÊ FETAH BEGÊ HEMAWENDÎ KİMDİR?
İncelediğim kaynakların bir çoğu Kerim Beg’in Xwadi’nin oğlu Yadgar’ın oğlu Camêr’in oğlu, Resul’un oğlu Fetah’ın oğludur. Kerim Beg Hemawendlerin Begzade denilen koluna bağlıdır. Bir çok Kürd aşiretinde olduğu gibi Hemawendlerin de ilk ortaya çıkışları ve yerleşim yerlerini tespit etmek çok zordur. Bazı kaynaklar, Hemawendlerin Çaldıran savaşı sırasında Kuzey Kürdistan’dan daha da netleştirmek gerekirse Van’dan Doğu Kürdistan’ın Kirmanşah bölgesine geçtiklerini söylüyor. Daha sonraları ise Güney Kürdistan’a geçip Şarezor ve Çemçemal bölgesine geçtiklerini belirtiyorlar. Ben bu küçük makale çerçevesinde Hemawendlerin tarihlerine girecek değilim. Fakat, bir gerçek var Hemawendler de bir çok Kürd aşireti gibi Osmanlı ve Safewi devletlerin hışmına uğramış ve sürekli olarak mecburi göçe tabi tutulmuşlar. Hemawenlerin Balkanlara, Afrika’ya, Adana, İzmir, Aydın, Bayburt Ankara Haymanan’a sürüldükleri biliniyor. Kısmen Haymanan Hemawendlerini biliyoruz. İstanbul eski büyük şehir belediye başkanı Bayburtlu Bedrettin Dalan’da. Hemawendi aşiretindedir.
Kuzey Kürdlerin Xorasan, Doğu ve Güney Kürdistan’dan geldiklerine dair benzer anlatımları Doğru ve Güney Kürdistan’da da duyuyoruz. Onlarda yaygın bir şekilde Amed, Van ve Dersim’den geldiklerini söylüyorlar. Bu iddiaları bir kenara bırakamayız. Bu iddiaların altında Kürdlerin direnişlerine karşı sömürgecilerin sürgün, zoraki göç ve yerleştirmelerine yatıyor. Ne yazık ki bu konularda ciddi ve belgelere dayalı doyurucu çalışmalar yok.
Camêr Axa’nın Osmanlı ve Fars sömürgecilerine karşı mücadelesi ve bir komplo neticesinden şehid düşmesinden sonra Osmanlı devleti tüm gücünü kullanarak korkulu rüyası haline gelen Hemawendlerden kurtulmak istiyordu. Osmanlı devleti aldığı bir kararla Hemawendleri toplu olarak Kürdistan’dan uzaklaştırıp sürgüne gönderiyor.(Camêr Axa hakkında yazdiğim makaleye bakınız
Camêr Axa’nın şehid ediliş tarihine ilişkin araştırmacılar farklı tarihler veriyorlar. Mehmet Zeki Bey, Suleymaniye Tarihi adlı eserinde 1886 yılını Camêr Axa’nın ölüm yılı olarak veriyor. Dr. Fuad Heme Xorşid Mehmet Emin Zeki Beyin görüşünü paylaşarak aynı yılı veriyor. C.J Edmons “Kürdler, Türkler ve Araplar” adlı eserinde Camêr Axa’in önderliğindeki direniş için 1888 yılını veriyor. Bir çok kaynak Hemawendlerin sürgün yılını 1887 yılı olarak veriyorlar. Camêr Axa’nın öldürülüş tarihi ve Hemawendlerin sürgün tarihleri Kerîm Begê Fetah Beg’in doğum yılını yaklaşık olarak tespit etmek için önemlidir. Çünkü bir çok kaynak Hemawendler sürgüne gönderildiği zaman Kerîm Begê Fetah Beg’in 16 yada 17 yaşlarda olduğunu söylüyorlar. Bu hesaba göre Kerîm Begê Fetah Beg 1870 yada 1871 yılında dünyaya gelmiştir.
Yıllar boyunca Bağdat ve Musul yollarını kontrol eden Şarezor, Çemçemal ve Qesri Şirin hakimleri olan binlerce Hemawendliler büyük ve toplu zoraki bir sürgünle karşı karşıya kalıyorlar. Kerkük’ten Libya’ya ve Kuzey Afrika’ya doğru binlerce kilometre yol boyunca binlerce Hemawendlilar yollarda açlık ve susuzluktan yaşamını yitiriyor. Kerîm Begê Fetah Beg yaşanan Hemawend trajedisinin canlı tanıklarından biriydi.
Osmanlı devleti ilk önce Hemawendleri Adana’ya götürüyor. Oradan itibaren bir daha geri dönmemeleri için küçük gruplara bölerek farklı bölgelere yerleştiriyor. Bazılarını Osmanlı devletinin denetimi altında bulunan Batı bölgelere götürüp yerleştiriyor. Kerîm Begê Fetah Beg, Heme Emin Axa, Feqi Qadir ve Hasan Axa’nın da içinde bulunduğu bir grubu Libya’ya götürüp Bengazi’ye yerleştiriyor.
Hemawendler, baştan itibaren Libya ve Trablusgarb’tan kaçarak hasretine yandıkları, Şarezor, Qesri Şirin, Zehaw ve Çemçemal olan yurtlarına geri dönmek için plan yapmaya başlıyorlar. Yer yer gece baskınlarını yaparak Osmanlı askerlerden silahlarını alıyorlar. Bölge de devlette yada bölgede ileri gelenlerin atlarına el koyarak yada çalarak götürüp uzak yerler de satıyorlar.. O atlardan elde ettikleri paralarla kendilerine Arap atları satın alıyorlar ve at yetiştirmeye başlıyorlar.
Bu arada Ahmet Rasim Paşa Trablusgarp valisidir. Hemawendler Kürdistan’a geri dönmek için bir ilk girişimde bulunuyorlar. Bu girişimin içinde Süleyman’ın oğlu Muhammed Axa, Fetah’ın oğlu Reşid, Hüseyin Beg’in oğlu Abdulkadir, Ali’nin oğlu Hüseyin, Kamil’in oğlu Mustafa,Kerîm Begê Fetah Beg ve Hasan Axa vardı. Fakat, ne yazık ki 24 saat(bir gece ve bir gündüz)sonra Osmanlı Ordusu tarafından kuşatılıyorlar. Yapılan çatışma da. Hasan Axa’nın da içinde bulunuduğu bir dizi Hemawedli öldürülüyor.Kerîm Begê Fetah Beg ise yaralı ellerine geçiyor.
Devam edecek
28.07.2018
Aso Zagrosi
